Gewoon eekhoorntjesbrood (Boletus edulis)

gewoon eekhoorntjesbrood (©Sjoerd Greydanus)
Het gewoon eekhoorntjesbrood is ook voor veel dieren een aantrekkelijke voedingsbron en is daarom vrij vaak aangevreten
(©Sjoerd Greydanus, 2014)

gewoon eekhoorntjesbrood (©Sjoerd Greydanus)
Het gewone eekhoorntjesbrood kan zeer snel door de goudgele zwameter aangetast worden
(©Sjoerd Greydanus, 2014)

Het gewoon eekhoorntjesbrood (Boletus edulis) behoort tot één van de algemeenste (= meest gemelde) soorten van Friesland. Met ruim 1500 meldingen staat het gewoon eekhoorntjesbrood op de 21ste plaats. Vanwege zijn eetbaarheid is het ook één van de bekendste soorten. Iedereen kent wel het verschijnsel, dat in een laan alleen nog maar kleine stukjes steel aan een overvloed van eekhoorntjesbrood herinneren.

Het gewone eekhoorntjesbrood is een mycorrhiza-soort en groeit dus alleen onder en bij bomen, voornamelijk bij loofbomen, maar in Friesland is het vier maal bij den gemeld. Wat loofbomen betreft is deze boleet niet specifiek aan één boomsoort gebonden.Het meest wordt het gemeld bij eik (175x), daarna volgt beuk (57x), en verder linde (13x), wilg (5x) en berk (3x).

Deze smakelijke paddenstoel is niet alleen een voedingsbron voor dieren, maar hij kan ook zeer snel worden aangetast door een andere schimmel, namelijk de goudgele zwameter (Hypomyces chrysospermus). Het eekhoorntjesbrood is in het begin eerst bedekt met een grauwwitte waas, ziet er meestal ook vervormd uit, en later, bij rijping van de zwameter, verandert de kleur naar geel. Overigens komt de goudgele zwameter ook op andere boleten en op krulzomen voor.

Naast het gewoon eekhoorntjesbrood komt ook nog het vroeg eekhoorntjesbrood (Boletus reticulatus) voor. Het vroeg eekhoorntjesbrood is lastig te onderscheiden: de hoed is meestal bleekbruin, en verder kenmerkt de steel zich aan de top door een wit-bleek netwerk op een bruine achtergrond. De hoed van het gewoon eekhoorntjesbrood is meestal donkerder bruin van kleur en de steel heeft een wit netwerk op een bleekbruine ondergrond.
Microscopisch is het onderscheid gemakkelijker vast te stellen: in KOH laten de hyphen van de hoedhuid van het vroeg eekhoorntjesbrood gemakkelijk los, terwijl die van het gewoon eekhoorntjesbrood in KOH juist samenklonteren.

ID-kaart

Wetenschappelijke naam: Boletus edulis

Nederlandse naam: Gewoon eekhoorntjesbrood

Friese naam: sjerpboltsje

In Friesland: 1508 meldingen in 409 kilometerhokken

Eerste melding: 25-10-1914, in de omgeving van Veenwouden

Laatste melding: 25-11-2014, kilometerhok 199-554, Jonkerslân: Sing-sang

Verspreidingskaart

Aangezien het gewoon eekhoorntjesbrood bij bomen groeit, ligt het zwaartepunt van de verspreiding in het zuidoostelijke, bosrijke deel van Friesland.

Verspreidingskaart Boletus edulis
Verspreidingskaart van het gewoon eekhoorntjesbrood in Friesland

Meldingen

Vanaf 2004 wordt het gewone eekhoorntjesbrood jaarlijks meer dan 100 keer gemeld. Van 2006 t/m 2010 lijkt het gewone eekhoorntjesbrood een paar gunstige jaren te hebben gehad.

Meldingen Boletus edulis
Verdeling van het aantal meldingen per jaar vanaf 1980

Periodiciteit

Het gewone eekhoorntjesbrood heeft een zeer brede fructificatieperiode. De eerste vruchtlichamen kunnen al eind juni tevoorschijn komen en pas eind november verdwijnt het gewone eekhoorntjesbrood weer uit beeld. Alleen in zachte winters wordt het eekhoorntjesbrood nog wel eens in december aangetroffen.

Periodiciteit Boletus edulis
Jaarverdeling van het totaal aantal waarnemingen vanaf 1980.
De eerste twee cijfers duiden de maand aan, het laatste cijfer de decade (periode van tien (elf) dagen) in de betreffende maand.

© Paddenstoelen Werkgroep Friesland